The only way is up?

De verklaring van de huidige tekorten en prijsstijgingen en de verwachtingen voor komende tijd

Tekorten en stijgende prijzen: wat is er aan de hand met metalen?

Of het nu om papierpulp, hout of koper gaat: de huidige schaarste aan grondstoffen bezorgde al heel wat sectoren kopzorgen. Grondstoffen zijn de bouwstenen van een economie. Als er onvoldoende van beschikbaar zijn, remt dat de economische groei en welvaartstoename af. En zoals u in elk handboek economie kan terugvinden: schaarste doet ook prijzen stijgen. Door de schaarste toonden nagenoeg alle grondstoffen sinds mid-2020 dan ook een stijgende prijstrend, van aluminium tot olie, en van rubber tot katoen.

Het tekort aan grondstoffen en metalen en de hogere prijzen die we de jongste tijd zien zijn niet uniek. In de nasleep van de financiële crisis maakten we een gelijkaardig scenario mee, met prijsstijgingen en schaarste van grondstoffen. Wat momenteel wel uniek is, is de combinatie van verschillende factoren: de invloed van het klimaataspect, de complicaties in de bevoorrading, de stijgende vraag op lange termijn en ook het geopolitiek klimaat (in het bijzonder de handelsspanningen tussen de VS en China).

In dit blogartikel paper gaan we dieper in op de oorzaken van de tekorten aan metalen en de hogere prijzen, want niet alles is de ‘schuld’ van de coronacrisis. We kijken ook wanneer we een normalisatie kunnen verwachten van het aanbod en de prijzen voor metalen. En tot slot zoomen we in op de langetermijntrends die de vraag naar metalen en hun prijsevolutie zullen bepalen.

Hoe zijn de tekorten en prijsstijgingen voor metalen ontstaan?

Het zweepslageffect van de coronacrisis

Heel wat ondernemingen lieten zich verrassen door de veerkracht van de wereldeconomie. Eerst deed het coronavirus de economie abrupt tot stilstand komen, om enkele maanden later door de sterke vraag plots in derde versnelling te willen herstarten. Maar net als bij een auto waarmee u in derde versnelling wil wegrijden, gaat dat gepaard met horten en stoten.

De gevolgen van dat zweepslageffect zijn ook vandaag nog niet uitgewerkt. Bedrijven die door de dalende marktvraag of de productielockdowns van hun klanten een ernstige terugval van de vraag kenden, probeerden zelf hun voorraden af te bouwen en de productiecapaciteit te verminderen. Maar plots moesten ze in plaats van achteruit, volle kracht vooruit gaan rijden. Dat veroorzaakte een schok doorheen de hele keten, met naschokken en tekorten die tot in 2022 - of zelfs later - voelbaar kunnen zijn. En als de vraag naar metalen uit balans is met het aanbod, leidt dat ook tot een verschuiving in de prijzen.

Weinig appetijt in investeringen

Na een langdurige periode van lage prijzen voor metalen - vooral sinds 2015 - zijn de kapitaalinjecties en investeringen op een relatief laag pitje geraakt. Dit gebrek aan investeringen heeft ertoe geleid dat nieuwe projecten of capaciteitsuitbreidingen lange tijd beperkt bleven. In combinatie met de lange doorlooptijden voor de goedkeuring en uitvoering van nieuwe projecten ondersteunt dit vandaag de prijzen. Bovendien blijven heel wat producenten en toeleveranciers behoedzaam om te investeren in extra capaciteit, omdat ze willen afwachten hoe groot de vraag nog zal zijn na de coronacrisis.

Problemen in de bevoorradingsketen

Een wereldwijd tekort aan scheepscontainers leidde tot een drastische stijging van de scheepvaart- en containerprijzen en tot langere wachttijden. In 2020 begonnen veel landen lockdowns in te voeren en zakte de productie van goederen in. Transporteurs stuurden minder vrachtschepen. Hierdoor kwam niet alleen de gebruikelijke stroom van ingevoerde en uitgevoerde goederen tot stilstand, maar werden ook lege containers niet meer opgehaald. Dat was duidelijk te zien in de VS, waar Aziatische containers niet konden worden teruggezonden als gevolg van beperkende maatregelen.

Terwijl vele landen met corona begonnen te worstelen, begon China - het eerste land dat door het virus werd getroffen - zich al te herstellen. Uiteindelijk betekende dit dat China zijn importen exporthandel kon hervatten, terwijl andere landen dit niet konden doen door lockdowns en restricties. Dat betekende dat containers niet naar Azië konden worden teruggestuurd (waar ze echt nodig waren). De combinatie van lockdowns met andere factoren, zoals personeelstekorten, leidde ertoe dat de wereldwijde transportstromen in de soep draaiden. Eenmaal de vraag buiten Azië begon aan te trekken, was het hek helemaal van de dam. Gebeurtenissen zoals de blokkade van het Suezkanaal in maart 2021 en de tijdelijke sluitingen van cruciale havens in China maakten de situatie er nog ingewikkelder op. De prijzen voor containervaart stegen tussen januari 2020 en januari 2022 met ruim 400%, en dat wordt natuurlijk doorgerekend in de prijs die afnemers van metalen betalen.

Grootschalige infrastructuurwerken en sterke appetijt naar grondstoffen

China is niet alleen een belangrijke importeur en producent van metalen (de helft van het aluminium en zink wordt in het land geproduceerd), maar heeft traditioneel ook zelf een grote appetijt naar grondstoffen. Na de terugval begin 2020, herpakte de Chinese economie zich razendsnel, en werd sterk ingezet op grote infrastructuurwerken. China was de enige grote economie die in 2020 groeide. Later steeg ook de appetijt naar grondstoffen en metalen in de VS, onder meer dankzij het vooruitzicht op een stevig infrastructuurpakket en de boomende woningmarkt. Nu veel economieën, waaronder ook de Europese, hun herstel voortzetten, blijven de prijzen van metalen hoog. Typische metaalintensieve sectoren zoals de bouwsector doen het momenteel goed, wat de prijzen mee ondersteunt.

Handelsspanningen en politieke interventies

Hoewel er vandaag minder venijnige tweets vanuit het Witte Huis gestuurd worden, zijn de handelsspanningen met China er niet minder op geworden. De VS legde enkele jaren geleden bijvoorbeeld 10 procent invoerrechten op aluminium op uit onder meer China, terwijl China 25 procent invoerrechten op aluminiumschroot uit de VS oplegde. Maar ook met Joe Biden in de VS verdwijnen die spanningen niet en blijven restricties en invoerrechten van kracht. Dat ondersteunt natuurlijk ook mee de prijzen van metalen.

Een andere politiek risico is dat nieuwe reserves op de een of andere manier gecompromitteerd zijn: ofwel vergen ze grootschalige investeringen, ofwel bevinden ze zich in ‘minder gewenste’ of minder stabiele regio’s. Wetsvoorstellen om overheden te laten delen in een groter deel van de winst bij stijgende grondstoffenprijzen, hebben aan kracht gewonnen in bijvoorbeeld Chili en Peru, die samen goed zijn voor ongeveer een derde van de mondiale koperproductie. In reactie op de plannen zijn mijnbouwbedrijven al begonnen met besprekingen over het uitstellen van kapitaalinvesteringen die nodig zijn om de productie in de landen op peil te houden en te verhogen. En ook dat drijft de prijzen natuurlijk op.